Gümüş Nedir Kullanımı

Gümüş Nedir Kullanımı nasıl olur ona yer verecez.
gümüş, gümüş erime noktası nedir, gümüş ham maddesi nedir, gümüş işçiliği, gümüş işlenmesi, gümüş kancıncı yüzyılda çıkmıştır, gümüş kimyasal simgesi, gümüş neden oluşur

Gümüş, parlak beyaz renkte değerli bir metaldir. Doğada bazen katışıksız halde bulunduğu, çok kolay biçimlendirilebildiği ve havada kolay kolay paslanmadığı için insanların ilk kullandığı metallerden biri olmuştur. Ur kentindeki Sümer krallarının mezarları ile Mısır’daki firavun mezarlarından çıkarılan, İÖ 4000′lerden kalma gümüş süs eşyaları da bunu kanıtlar

Kimyasal simgesi Ag, atom numarası 47, atom ağırlığı 107,870 olan gümüş, ısıyı ve elektriği bütün metallerden daha iyi iletir. Erime noktası yaklaşık 961°C’dir; oysa demir ve çelik bu sıcaklıkta ancak kızıl kor haline gelir. Altından daha sert olmasına karşılık, gene de katışıksız halde kullanılamayacak kadar yumuşak olduğundan genellikle bakır ve başka metallerle karıştırılarak alaşım halinde kullanılır. Nemli havada bile yüzeyi kolay kolay aşınmaz ve parlaklığını yitirmez. Buna karşılık kükürt dioksitten ve hidrojen sülfürden çok etkilenir; örneğin, fabrika bacalarından çıkan kükürtlü dumanlarla karşılaştığında kısa sürede donuklaşarak kararır. Lahana ya da yumurta gibi bazı yiyeceklerin gümüş kaşıkları karartması da bundandır.

Dünyanın en zengin gümüş yatakları Amerika kıtasında, en büyük üreticiler de ABD, Kanada, Peru, Meksika ve SSCB’dir. 1988′de Türkiye’de de Kütahya’nın Gümüşköy Aktepe yöresinde iki gümüş madeni bulunmuştur.

Gümüşün Kullanımı

Eskiden gümüş daha çok madeni para basımında kullanılırdı. Bugün madeni paralar genellikle bir bakır-nikel alaşımından yapılır. Gümüş, altından sonra en sürek ve en iyi dövülebilen, yani kolayca tel ve levha haline getirilebilen metaldir. Bu yüzden, çekiçle dövülerek ya da haddeden geçirilerek saydam denecek kadar ince levhalar haline getirilebilir ve 1 gram gümüşten yaklaşık 1,5 km uzunluğunda tel çekilebilir.

Gümüş, halojenler grubundan olan klor, brom ve iyot gibi elementlerle birleştiğinde ışığa duyarlı bileşikler oluşturur. Bunlardan gümüş klorür, gümüş bromür ve gümüş iyo dür tuzları ışıkta ayrışarak element halindeki serbest gümüşe dönüştüğünden fotoğraf ve sinema filmlerinin yapımında çok kullanılır. Aynaların yansıtıcı yüzeyi de genellikle çok ince bir gümüş katmanıdır. Camın üzerine kaplanan bu katman koruyucu bir boyayla örtülür.

Gümüş çok iyi bir elektrik iletkeni olduğu ve kimyasal maddelerle kolay kolay aşınıma (korozyona) uğramadığı için elektrikli aygıtlarda, bilimsel araştırma ve laboratuvar donanımlarında kullanılır. Bilgisayarların baskı devreleri de genellikle içine gümüş katılmış mürekkeplerle hazırlanır. Elektrikli aygıtlardaki röle ve anahtarlar çoğu kez gümüş alaşımlarındandır. Uçak ve dizel motorlarının yataklarında da gümüşlü alaşımlar kullanılır. Ayrıca kurşunla karıştırılarak lehimcilikte, katalizör olarak bazı kimyasal tepkimelerde kullanılan gümüşün tıpta yararlanılan bileşikleri de vardır.

Gümüş İşçiliği. Parlak, beyaz bir metal olan gümüşün ilk kez İÖ 4000 yıllarında kullanıldığı sanılmaktadır. Uzun süre toprağın altında kalan gümüş eşya, altın eşyanın tersine toprakta bulunan asitten etkilenerek kolaylıkla bozulup yok olabildiği için, eski gümüş eşyalara altından yapılanlar kadar sık rastlanmaz Gene de, eskiçağlardan kalma bazı gümüş eşyalar günümüze kadar ulaşabilmiştir. Bugün Londra’daki British Museum’da bulunan Mildenhall hazinesi bunlardan biridir. İS 4. yüzyıldan kalan bu hazine Suffolk’un kumlu topraklarında bozulmadan korunmuş ve 1940′larda bulunmuştur. 1985′te, Bulgaristan’ın kuzeyinden içinde Trakya gümüşleri bulunan büyük bir define çıkarılmıştır. İÖ 4. yüzyıldan kalma bu gümüşleri Yunanlı ve Ortadoğulu zanaatkarla rın yaptığı sanılmaktadır. Gümüş kullanımının eskiçağlardan günü müze ulaşan ilk örneği gümüş bir yüzüktür. Beycesultan’da (Denizli) bulunan bu yüzük Bakır Çağı’ndan (Kalkolitik Çağ) kalmıştır. Eski Yunanistan ve İtalya’da gümüş ve altın dan süs eşyaları, takılar, vazolar, oklar, silah lar, paralar ve başka metaller üzerine beze meler yapılmıştır. Truva yöresinde İÖ 2000 yıllarından kalma zengin bir definede çeşitli gümüş ve altın eşyalar bulunmuştur. Bu defineden içinde altın süs eşyaları bulunan büyük gümüş bir kupa çıkarılmıştır. Bol miktarda gümüş bulunan Eski Yunanistan’da Miken uygarlığı öncesi dönemden günümüze ulaşan gümüş eşya sayısı ve çeşidi fazla değildir. Vazolar, baş bantları, iğne ve yüzükler kalan örnekler arasında sayılabilir.

Eski Mısır’da, Yeni Krallık döneminin son zamanlarına kadar gümüş altına göre daha az rastlanan bir metaldi ve bu yüzden daha değerliydi. Bubastis’teki bir definede 19. hanedandan kalma değerli gümüş eşyalar bulun muştur. Bu definede sapı altın olan ve keçi biçimi verilerek yapılmış bir testi çıkarılmış tır. Tanis’teki kral mezarlarında bulunan, daha sonraki dönemlerden kalma iki büyük gümüş tabut Eski Mısır’da gümüş kullanımının güzel örnekleridir.

Roma İmparatorluğu’nda İÖ 4. yüzyılda başlayan kabartmalarla süslenmiş gümüş eşya yapımı, imparatorluğun sonuna kadar sürdü. Hıristiyanlık’ın ortaya çıkışından sonra, özel likle Bizans döneminde gümüş genellikle kili selerde kullanılmaya başlandı. Bu dönemden kalan eşyalara daha çok Anadolu, Suriye, Mısır, Kıbrıs ve Rusya’da rastlanır. Ayar damgasının başlangıcı sayılan kontrol damgaları 6. ve 7. yüzyıllarda görüldü. Bu dönemde, gümüş eşya üretiminde Konstantinopolis (İstanbul) en önemli merkezlerden biriydi.

Ortaçağda yapılan gümüş işleri kralların ve soyluların savaş harcamalarını karşılamak üzere eritildi ve gümüş para basımında kullanıldı. Bu çağda, gümüş eşyaların çoğu kilise için yapılıyordu. 13. yüzyılda bazı Avrupa ülkelerinde evlerde de gümüş kullanılmaya başlandı. Aralarında gümüş ustalarının da bulunduğu altın ustaları loncaları kuruldu. Bu ustalar eşyanın metalini inceleyerek (metal çözümleme) gümüşün genel standarda uygunluğunu saptar ve uygunluğu saptanan bu eşyaya ayar damgası vururlardı.

15. ve 16. yüzyıllarda “havari kaşıkları” denen 12 adetlik kaşık takımları yapılmaya başlandı. Saplarına 12 havarinin figürü işlenmiş olan bu kaşıklar vaftiz hediyesi olarak yaygınlaştı.

16. yüzyılda İngiltere Kralı VIII. Henry, Katolik Kilisesi ile anlaşmazlığa düşünce, o dönemin en değerli gümüşlerini kullanan manastırları kapattı. Bu olaydan sonra, İngiliz gümüş ustaları para ödeyen herkes için gümüş eşya yapmaya başladılar. Böylece üretilen eşyalar çeşitlendi.

17. ve 18. yüzyıllarda Avrupa’da gümüş çokça kullanıldı. Giderek yaygınlaşan kahve, kakao ve çay gibi içecekler için gümüş kaplar yapıldı. Çatal kullanımı da yaygınlaştı. 18. yüzyılda Sheffield’da geliştirilen bir teknikle başka metallerin üzeri gümüşle kaplanabildi. Bu yöntemle yapılan eşyaların ucuz olması, gümüş eşya kullanımının halk arasında yaygınlaşmasına yol açtı.

O günlerde, zenginlerin şölen sofralarının gösterişli bir görüntüsü vardı: Görkemli sa lonlarda, büyük sofralarda gümüş çatal bıçak takımları avizelerin ışığı altında parlar; çayla rın konduğu küçük kutular, çaydanlıklar, çay ve kahve kapları, başka içecekler için kadeh ler, şamdanlar, sofraların ortasına konan süs eşyaları, büyük çorba kâseleri ve bütün çeşit leri ile tabak ve çanaklar bulunurdu. 200 yıl önce yapılan bu parçaların çoğu günümüzde de aynı amaçlarla kullanılmaktadır.

19. yüzyılda gümüş eşya yapımında maki nelerin kullanılmaya başlaması ile el işlemeciliği neredeyse unutuldu. ABD ve İngiltere’de başlayan Güzel Sanatlar ve El Sanatları Hareketi insanları etkileyerek, eski zanaatları sürdürme konusunda cesaret verdi.

Kuzey Amerika’da koloniler döneminde gümüş eşya üretimi yapılıyordu. Bu dönem öncesinde de. Güney ve Orta Amerika’da gümüş maden olarak çıkarılıyor ve Yerliler tarafından günlük eşyaların ve aletlerin yapımında kullanılıyordu. Kuzey ve Güney Amerika’da koloniler döneminde gümüş eşya ya pımı o dönemin Avrupa üslubundan etkilendi. Kuzey Amerika gümüşlerinin üretildiği Boston kenti bu alanda İngiliz beğenisini izledi. Yörelerindeki Yerliler’in gümüş işleme üsluplarından etkilenmelerine karşın Montreal Paris’in, Meksika ise İspanya’nın izinden gitti.

Türkler’de Gümüş İşçiliği

Türkler Orta Asya’da yaşadıkları dönemlerde çeşitli madenlerden yararlanmanın yanı sıra gümüş işlemeyi de biliyorlardı. Altay ve Tanrı dağları ile Orhun bölgesinde yapılan kazılar

dan elde edilen buluntular arasında kulpsuz gümüş maşrapalara rastlanması Türkler’in bu dönemde gümüşü işlediklerini ve kullandıklarını gösterir.

11. yüzyıldan sonra ve özellikle 12. ve 13. yüzyıllarda altın ve gümüş daha çok takılar ile çeşitli eşyalar ve aletler üzerine kakma tekniğiyle yapılan süslemelerde kullanılmıştır. Kakma, genellikle ağaç, deri ya da bakır, pirinç, tunç gibi metaller üzerinde uygulanır. Bunların yüzeyine istenilen figür ve şekiller oyulur ve bu oyuklara gümüş kakılarak dol durulur. Bu teknikle yapılan süslemelere kakma denmektedir. Bu dönemde doğrudan gümüşten yapılma eşyaların azalmasına ve gümüşün daha çok süslemelerde kullanılmasına, değerli madenlerin kıtlaşması ve gümüş para basımının artması gibi nedenlerin yol açtığı sanılmaktadır. Ama, devlet ileri gelenleri ve özellikle hükümdarlar için gümüş eşya yapı minin sürdürüldüğü günümüze kalan az sayıdaki örnekten anlaşılmaktadır.

Bu dönemde Horasan ve Kuzey Mezopotamya’ya göç eden Türkler, burada öbür metallerin yanı sıra gümüş işçiliğinin de ileri düzeyde geliştiği bir ortamla karşılaştılar. O dönemden günümüze kalan eşyalar arasında başka metaller üzerine kakma tekniğiyle işlenmiş altın ve gümüş süslemelere sıkça rastlanır. 13. yüzyıldan başlayarak metal işçiliğin de önemli bir merkez olan Musul gümüş işlemelerde de çok gelişmişti. Bugün Paris’te Louvre Müzesi’nde bulunan şişkin gövdeli, üzeri gümüş ve bakır kakmalarla bezenmiş, ejder başlı pirinç ibrik Musul sanatının güzel bir örneğidir.

Anadolu Selçuklu döneminde de altın ve gümüşün çeşitli eşyaların yapımında kullanıldığı yazılı kaynaklardan anlaşılmaktadır. Ama bu dönemden günümüze ulaşabilen örnek sayısı oldukça azdır. Bu dönemde yapılan gümüş eşyaların eritilerek para basımında kullanıldığı sanılmaktadır.

Anadolu Selçukluları döneminde büyük gelişme gösteren metal işleme sanatı Osmanlılar’a zengin bir miras bırakmıştır. Döneminin en büyük kültür ve sanat merkezlerinden biri olan İstanbul 16. ve 17. yüzyıllarda gümüş işçiliğinin de merkezi olmuş ve 19. yüzyılın sonuna kadar bu özelliğini korumuştur.

Kafkasya kentleri ve Van’da savatlama denen gümüş işleri büyük ün kazanmıştı. Gümüş üzerine kurşunla siyah renkte nakışlar işleme ve bu nakışları gümüş yüzeyiyle aynı düzeye getirme yöntemiyle yapılan savatlama her türlü gümüş eşya ve takıda uygulanırdı.

Osmanlılar’da kakma ve savatlama yavaş yavaş önemini yitirirken, doğrudan gümüşten yapılan eşyalar büyük gelişme gösterdi. Gümüş eşyalar arasında sahanlar, kupalar, ibrikler, leğenler, güğümler, mangallar, şamdanlar, divitler, maşrapalar, sürahiler, aşurelikler, ta bakalar, hamam tasları, nargile gövdeleri, gülabdanlar, buhurdanlar, çaydanlıklar ve fincan zarfları sayılabilir. Bilezik, küpe, kolye, yüzük ve tepelik gibi gümüş takılar da yaygın olarak üretilmiştir. Gümüş ayrıca kamçı sapında, ayna arkasında, kemer tokasında ve at eğeri ile öbür koşum takımlarının süslenmesinde de kullanılmıştır. Anadolu’da ve İstanbul’da çok yaygın olan gümüş kemerlerde gümüş işçiliğinin en güzel örneklerini görebiliriz. Bu kemerlerde genellikle telkari denen yapım ve süsleme tekniği kullanılırdı. Telkari yapımında, kalınca çekilmiş gümüş teller istenilen biçimi vermek üzere kesilir, kıvrılır ve birbirine lehimlenir. Böylece yapılan motiflerle süslenen telkari kemerler Osmanlı gümüş işçiliğinin en zarif örneklerindendir. Gümüş plakaların birbirine iliştirilmesiyle oluşturulan kemerlerde kabart malı bitki motifleri ve geometrik desenler kullanılmıştır. Bu kemerlerde kakma tekniği uygulanarak yerleştirilmiş değerli taşlar da görülür.

Osmanlı gümüş işçiliğinin en güzel örneklerinden biri de hamam nalınları üzerindeki gümüş işlemelerdir. Dayanıklı ağaçtan oyularak yapılan nalınların yüzeyi telkari gümüşle kaplanır, bazıları değerli taşlarla da süslenirdi. Bazı nalınlarda ise, kemerlerde olduğu gibi, üzeri kabartmalarla süslü gümüş plakalar kullanılmıştır.

Günümüzde üretilen gümüş eşya ve takılar arasında geleneksel özelliklerini koruyan örnekler bulunduğu gibi, çağdaş motiflere de yer verilmektedir.

Etiketler: , , , , , , ,





Yorum yapın